در حال بارگذاری ...
  • گفت‌وگو با بهروز غریب‌پور

    زبان موزون و شاعرانه

    گروه تئاترعروسکی آران، با سرپرستی و کارگردانیِ بهروز غریب‌پور تاکنون اپراهای عروسکیِ زیادی را به صحنه برده است که در این میان اپراهای «رستم و سهراب»، «اپرای حافظ»، «اپرای سعدی»، «اپرای خیام» و «اپرای لیلی و مجنون» برگرفته از ادبیات داستانی، عرفانی، عاشقانه و حماسیِ منظومِ فارسی هستند. آخرین اثرِ این گروه با نامِ «اپرایِ عشق» بر اساسِ داستان «شیخ صنعان» اثر فریدالدین عطار نیشابوری ساخته‌شده و به روی صحنه رفته است. این داستان گرچه اثری عاشقانه است اما سرشار از معانی فلسفی و عرفانی است و نگرشِ عرفانی عطار درباره‌ عشق در آن آشکار است.

    مرجان سمندری

    کمی از شکل‌گیری و شروع اپرای عشق صحبت کنید. چطور کار را شروع کردید و چگونه پیش آمدید؟

    همانطور که در بروشور اپرای عشق هم اشاره‌کرده‌ام، در زمان کودکی همیشه مادرم ضرب‌المثلی مطرح‌می‌کرد که مضمون کلی آن این بود که اگر خدا اراده کند، لباس چوپانی بر تن شیخ صنعان می‌کند و اگر مشیت الهی باشد دختر ترسا رو به اسلام می‌آورد. و همیشه این مسئله به عنوان اینکه خودتان را به دست تقدیر بسپارید و امید به خدا داشته باشید در من تکرار می‌شد. بنابراین نام شیخ صنعان نیز مثل خیلی چیزهای دیگری که از زبان مادر و پدرم می‌شنیدم در ذهن من حک شده بود. البته به اصل داستان آگاه نبودم. همه آن‌ها برای من خاطرات و تاثیراتی از دوران کودکی داشت تا زمانی که به خودآگاهی رسیدم و به خاطر کنجکاوی نسبت به ادبیات ایرانی پیرامون آن‌ها مطالعه و تحقیق‌کردم و پژوهش‌هایم را در این زمینه ادامه دادم. داستان شیخ صنعان و دختر ترسا برای من یک نمونه از داستان‌های با شکوهی بود که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته بود و مثل خیلی از منابع دیگرمان در سایه بی‌تدبیری، عدم اعتمادبه‌نفس و سهل‌انگاری‌های فرهنگی قرار داشت. البته خاطرم هست در دوران دانشجویی، گروه باله فارس با کارگردانی و طراحی آقای عبدالله ناظمی باله‌ای با نام «شیخ صنعان و دختر ترسا» در تالار رودکی کار کردند اما به نظر من تنها پوسته ظاهری، لایه و قشای ظاهری اثر در نظر گرفته شده‌بود و آن‌ها نیز به عمق ماجرا نپرداخته‌بودند. بنابراین همیشه آرزو داشتم که روزی این داستان را دراماتیزه و کار کنم. در نتیجه در همین سال‌ها که من تمام تمرکز خود را بر روی ادبیات کلاسیک گذاشته‌ام تا آن را به یک نقطه مطلوب برسانم، تصمیم گرفتم این کار را انجام بدهم. از دو سال و نیم پیش این کار را انجام دادم و متن آن را نوشتم و سپس آن را به یک اپرای عروسکی تبدیل کردم که دستاورد آن را روی صحنه می‌بینید. شاید می‌توان گفت اگر به بازه زمانی آن نگاه کنیم متوجه می‌شویم که حدود پنجاه شصت سال است که من با این سوژه و سوژه‌های دیگر نظیر آن زندگی می‌کنم.

    مسلما برای این کار به‌سادگی داستان را دستمایه کار خود قرارنداده‌اید و متن را براساس شنیده‌ها و ضرب‌المثلی که از مادر خود شنیده بودید به رشته تحریر درنیاورده‌اید. می‌فرمایید برای نگارش و دراماتیزه‌کردن این داستان از چه منابعی استفاده کردید؟

    داستان اصلی در داستانک‌های منطق‌الطیر وجود دارد به همین خاطر منشاء اصلی کار من منطق‌الطیر است. اما اگر کسی داستان را خوانده باشد و اپرای عشق را هم دیده باشد متوجه می‌شود تفاوت‌های عمده‌ای میان متنی که من نوشته‌ام با اصل داستان وجود دارد. مثلا در اصل حتی آنچه که شیخ در داستان به مریدان می‌گوید جنبه روایی و توصیفی دارد و به‌هیچ‌وجه جنبه دراماتیک ندارد. بنابراین من برای نگارش این اثر از دیوان غزلیات عطار، دیوان شمس‌تبریزی و منطق‌الطیر استفاده‌کردم تا متنی که امروز روی صحنه است به وجود بیاید. این متن در دیالوگ‌ها فقط از نظر محتوایی با داستان اصلی مشترک است و از نظر اشعار، کاملا اشعار جدیدی به آن اضافه شده تا وزن، آهنگ و ریتم گفت‌وگوی دختر ترسا با شیخ صنعان، شیخ صنعان با مریدان و شیخ صنعان با دختر ترسا تامین شود. این کار را برای دراماتیزه‌کردن این داستان انجام دادم و از اشعار دیگری استفاده کردم تا بتوانم به یک متن خوشایند برسم که توصیفی نباشد. ناگفته نماند تنها جایی که این اثر توصیفی است آن قسمتی است که درویشی در گذرگاه در وصف شیخ صنعان حرف می‌زند و عظمت و حادثه‌ای که برای او اتفاق می‌افتد را می‌بینیم و آگاه می‌شویم، ولی در بقیه متن در جریان گفت‌وگوها و به واسطه آن‌ها به ماهیت کاراکترها و ماهیت حادثه پی می‌بریم و می‌بینیم که اثر کاملا از حالت توصیفی و روایی خارج شده و به یک اثر دراماتیک تبدیل شده است.

    درواقع تعمد داشتید که اصل داستان را به صورت توصیفی نیاورید؟

    همانطور که گفتم اصل داستان توصیفی است و ما برای اینکه بتوانیم آن را به این شیوه اجرا کنیم فقط شکل آن را تغییر داده‌ایم آن هم برای اینکه دیالوگ ایجاد کنیم؛ دیالوگ‌هایی که از نظر توصیفی همطراز شعر و نوع ادبیات فریدالدین‌عطار باشد. من برای این منظور سعی‌کردم از دیوان غزلیات عطار استفاده کنم. به همین دلیل در اپرای عشق یک دستی دیده‌می‌شود. مگر اینکه متن من را با متن اصلی منطق‌الطیر تطبیق دهید. آن زمان است که تفاوت‌ها آشکار می‌شود. وگرنه از نظر مضمون، محتوا و طراز شعر هیچ تفاوتی با منطق‌الطیر ندارد. حتی جالب است بدانید تحصیل کرده‌های ادبیات خصوصا آن‌هایی که تزشان عطارشناسی است هم این تفاوت را پس از اینکه من برایشان توضیح دادم، متوجه شدند.

    شما برای کاری که در حوزه ادبیات کلاسیک می‌خواهید انجام بدهید با آدم‌هایی که در آن زمینه تخصص دارند، صحبت می‌کنید تا با نقطه‌نظرهای مختلف و دیدگاه‌های آن‌ها آشنا شوید؟

    به هیچ وجه این کار را انجام نمی‌دهم.

    پس چطور متوجه این مسئله شدید؟

    زمانی که می‌آیند و کار را می‌بینند متوجه می‌شوم. به هرحال خیلی از تماشاگران ما تئاتری نیستند و کسانی هستند که به خاطر علاقه‌ای که به ادبیات دارند، می‌آیند و کار ما را می‌بینند. همانطور که می‌دانید من نیز بعد از اجرا در لابی حضور دارم و با آن‌ها گفت‌وگو می‌کنم. کامنت‌هایی که در سایت فروش ما می‌گذارند را می‌خوانم. ایمیل‌هایی که برای ما می‌فرستند را می‌خوانم و با کسانی که با ما تماس‌ها می‌گیرند صحبت می‌کنم و از نظرات و گفته‌های آن‌ها مطلع می‌شوم. به هرحال من همیشه با مخاطبانم یک ارتباط تنگاتنگ دارم. برای نگارش و روی صحنه بردن یک اثر اصلا به هیچ کس مراجعه نمی‌کنم و پژوهش‌ها را به تنهایی انجام می‌دهم...

     

    ادامه‌ی این گفت‌وگو را می‌توانید در شماره‌ی 236 مجله‌ی نمایش بخوانید.




    مطالب مرتبط

    گفت‌وگو با دکتر یدالله آقاعباسی

ققنوسی که خودش را به آتش می‌کشد!
    گفت‌وگو با دکتر یدالله آقاعباسی

    ققنوسی که خودش را به آتش می‌کشد!

    «دکتر یدالله آقاعباسی» هنرمند توانا و خوش‌اخلاقی است که همه جامعه تئاتر او را می‌شناسند و برایش احترام قائلند. او نویسنده، کارگردان، بازیگر، مترجم و پژوهشگر اهل کرمان است. از کودکی به واسطه برادرش با این حوزه آشنا شد و از آن زمان تاکنون لحظه‌ای از تئاتر جدا نشده است و بیش از ...

    |

    گفت‌و‌گو با دکتر مسعود دلخواه

همه چیز سیاسی شده است
    گفت‌و‌گو با دکتر مسعود دلخواه

    همه چیز سیاسی شده است

    بدون شک میان تعهد در هنر به شکل عام، که در هنرها به‌ویژه در تئاتر مورد بحث است، با تعهد هنرمندانه، اختلافی عمیق وجود دارد که در ظاهری آراسته و کاملاً ژورنالیستی میان تعریف هنری و خلق هنری تعارضی عمیق دارد. مثال‌هایی هم که در این باره وجود دارد، تقریباً برای همه آشکار است. کلمه ...

    |

    گفت‌وگو با بانو افسر اسدی

همه چیز کم‌کم رنگ باخت
    گفت‌وگو با بانو افسر اسدی

    همه چیز کم‌کم رنگ باخت

    خیلی کوچک بود که با تشویق‌های پدرش به کارهای هنری علاقه‌مند شد و در این زمینه هم کار کرد. او معتقد است: «یک بخش از هر هنری استعداد ذاتی است و بخش دیگر آن پرورش و آموزش آن است». از همین رو با توجه به استعداد و علاقه‌ای که به این هنر داشت در دانشگاه هم به تحصیل در رشته تئاتر پرداخت. ...

    |

    گفت‌وگو با دکتر محمودرضا رحیمی

نبود فلسفه در تئاتر
    گفت‌وگو با دکتر محمودرضا رحیمی

    نبود فلسفه در تئاتر

    در زمانی که «تئاتر بی‌چیز» محدود به شیوه‌های خود می‌شد، سایر تئاتر‌ها بر روی عناصر مختلف دیگری تاکید می‌کردند مثل استفاده از وسایل الکترونیکی که تئاتر بی‌چیز سعی می‌کرد بر آن‌ها غلبه کند. امروزه به نظر می‌رسد زندگی در «عصر الکترونیک» تئاتر را هم به استفاده از ترفندهای ...

    |

    گفت‌وگو با پری صابری

تئاتر را روی پیشانی من نوشته‌اند
    گفت‌وگو با پری صابری

    تئاتر را روی پیشانی من نوشته‌اند

    پری صـابری در عرصه تئاتر ایران نامی آشناست. او تئاتر را در مکتب «تانیا بالاشوا» در سال‌های 8-1955 آموخت. خودش می‌گوید: «نمی‌دانم من تئاتر را انتخاب کرده‌ام یا تئاتر من را انتخاب کرده است ولی معتقدم هر آدمی در دنیا برای کاری ساخته شده است و انگار تئاتر روی پیشانی من نوشته شده ...

    |

    گفت‌وگو با استاد محمدرضا امیرخانی

زندگی جاریست
    گفت‌وگو با استاد محمدرضا امیرخانی

    زندگی جاریست

    محمدرضا امیرخانی، زاده سال ۱۳۴۲، بازیگر و نمایشنامه‌نویس تئاتر، سینما و تلویزیون، اهل یزد است. او پس از تحصیلات مقدماتی در یزد، دوره کارشناسی مدیریت دولتی را در دانشگاه پیام نور تفت به پایان برد اما با توجه به استعداد و علاقه‌ای که از کودکی در زمینه هنرهای نمایشی در خود ...

    |

    گفت‌وگو با بهناز نازی

تغییر کار سختی است...
    گفت‌وگو با بهناز نازی

    تغییر کار سختی است...

    بهناز نازی، بازیگر تئاتر و عضو گروه تئاتر شایا، متولد تهران است. او دانش آموخته رشته طراحی صحنه از دانشکده هنر و معماری است و کار خود را با بازی در نمایش «گمسار» به کارگردانی شهرام کرمی آغازکرده‌است. عمده فعالیت‌های او در گروه تئاتر شایا است که کارگردانی آثار آن را حمیدرضا ...

    |

    نظرات کاربران